Биржийн арилжааны гол номуудын нэг

John J Murphy – “Technical Analysis Of The Financial Markets”  Миний бодлоор нилээн сайн ном шүү!

Эндээс татаж авна уу!:

Монгол Понзи схем

Монгол Понзи схем

Өнөөгийн дэлхий ертөнцийг хөрөнгийн биржийн үйл ажиллагаагүйгээр төсөөлөхийн аргагүй билээ. Энэхүү ертөнцөд асар том луйвар үе үе явагдаж ирсэн түүхтэй бөгөөд харин үүнтэй төстэй үйл явдал Монгол орны маань улс төрд хэрхэн өрнөж байгаа тухай өөрийн бодлоо уншигч таньтай хуваалцахаар энэхүү бичлэгээ бичиж суунаа. 

Хүмүүсийн хамгийн их сонирхдог сэдвийн нэг нь хэрхэн их мөнгийг хурдан шуурхай олох вэ? гэдэгт байдаг юм. Хэрвээ хэн нэгэн маш хурдан, амархан аргаар мөнгө олж баяжуулж чадна гээд л зар  тавих юм бол бусдын сонирхолыг асар их татна. Орчлон ертөнц уужим юм болохоор одоо ч, ирээдүйд ч амар хялбар арга замаар хурдан мөнгө олж болно гэдэгт итгэдэг хүмүүс зөндөө байсаар ирсэн, байсаар ч байна, байсаар ч байх болохоороо баланд шунах зөгий мэт олныг шавуулдаг амттай сэдэв аж. Чухамхүү энэ гэнэн хүсэл, шунал дээр нь үе үеийн луйварчид тоглосоор иржээ.

 Энэхүү луйвар хийдэг аргуудын нэгийг орчин үеийн санхүүгийн ертөнцөд Понзи схем гэж нэрлэдэг болно. Тэгэхлээр Понзи схем гэж юу юм бэ? гэдгээ товч тайлбарласуй.

Хүн төрөлхтөн капиталист эдийн засгийг байгуулахдаа санхүүгийн хэд хэдэн чухал систем бий болгосон билээ. Хамгийн эхэнд банк байгуулж, мөнгө төвлөрүүлэн, хөрөнгө оруулалт хийдэг болсон нь чухал ололт байсан боловч шинээр бий болсон нийгмийн мөнгөний болон хөрөнгө оруулалтын эргэлтэд энэ нь хангалттай байсангүй.   Тиймээс дараагийн шатанд хөрөнгийн биржийг бодож олсноор мөнгө, хөрөнгө оруулалт хоёрыг шууд холбон өгч, орчин үеийн капиталист нийгмийн хөгжилд том түлхэц болжээ. Гэвч их мөнгийг дагаж, хүний хүсэл шунал, шуналыг дагаж луйвар, гэмт хэрэг явдгаас хойш санхүүгийн зах зээлд луйврын хэрэг байнга гарах магадлал ихтэй билээ.

1920 оны эхэн үед Америкийн эдийн засаг тун хурдацтай хөгжиж байлаа. Энэхүү хөгжилтэй холбогдон хүмүүс ч хувьцааны наймаа ид сонирхож байв. Гэтэл Чарлиз Понзи (Charles Ponzi) хэмээх итали гаралтай цагаач 90 хоногийн дотор хөрөнгө оруулалтыг 2 дахин өсгөж чадна гэж зар тараан өөрийн компаниа ажиллуулж эхэлсэн байна. Төлөөнийхөө хүмүүст ч гэсэн сайн мөнгө төлж байлаа. Хэрхэн мөнгөө арвижуулах үйл ажиллагаагаа тайлбарлахдаа International reply coupon (IRC) хэмээх тэр үеийн шуудангийн улс хоорондын төлбөрийн системийн үнийн зөрүүгээс ашиг хийж хурдан хугацаанд мөнгө өсгөж болно гэжээ. Одоогийн Монголынхоор бол валютийн “чэнж” арай боловсноор тайлбарлах юм бол FOREX дээр тоглох гэх юм уу даа. Тухайн үеийн нэртэй сонины нэг the Boston Post энэ тухай нийтлэл тавьсанаараа мань хүний бизнесийг улам гааруулав.

Гэвч өнгөрсөн зууны эхээр түүнийг Америкт цагаачилж ирснээсээ хойш удаа дараа санхүүгийн луйварт хутгалдаж байсныг нь илчлэн нийтлэснээрээ the Boston Post сонин 1921 оны сэтгүүл зүйн дээд шагнал болох  Pulitzer Prize авсан түүхтэй. Үнэндээ мань хүний ажиллуулах систем их энгийн байлаа. Аль болох олон хүнд өндөр амлалт өгөөд, хөрөнгө мөнгө цуглуулан, түрүүчийн хүмүүст нь өгөх маягаар санхүүгийн пирамид босгох замаар явагджээ. Анх хөрөнгө оруулсан цөөхөн хүн хожиж, ( тэд нь өөрсдөө ч мэдэлгүй энэхүү луйврын сурталчилгаа болж байсан юм) үлдсэн олонхи нь юу ч үгүй хоцорсондоо. Энэ үйлдлээрээ ноён Понзи нэрд гарч түүхэнд үлдсэн ба хожим энэхүү луйврыг Понзигийн схем, санхүүгийн пирамид гэж нэрлэх болсоон. Яг ийм үйлдэл хожим 1990-ээд оны сүүлээр Монголд давтагдаж, “Жавхланг бүрдүүлэх сан” гэх зэрэг хэдхэн сарын дотор мөнгийг хэд дахин өсгөдөг, дэлхийд хаана ч байдаггүй Монгол ген, ухаанаараа бодож олсон, дэлхийд хаана ч байдаггүй ашигтай бизнесийн зарын дагуу олон хүн луйвардсаныг та бүхэн санаж байгаа биз ээ.

Хамгийн сүүлд Понзи схемийн дээд амжилтыг Нью-Үоркийн еврей хорооллоос гаралтай Бернард Мадоф   (Bernard Madoff) тогтоож, зарим эх сурвалжийнхаар бол $40 миллиард долларыг олон арван жилийн турш хууран мэхлэж луйвардсан нь 2008 оны үед илэрч, том шуугиан дэгдэж билээ. Бернард Мадоф NASDAQ мэтийн  орчин үеийн анхны электрон биржийг ашиглан асар их мөнгө завшиж, тун тансаг амьдралаар амьдарч байснаар барахгүй санхүүгийн ертөнцөд тун нэр нөлөөтэй байж, сарын тогтмол нэг хувийн хүүгийн өсөлтийг зарлаж байсан юм.  Цаг хугацааны хувьд эдгээр луйврууд нь эдийн засгийн их хямралын өмнө болж байсныг анхаарахгүй өнгөрч болохгүй мэт.

Тэгвэл өнөөгийн Монгол орон дахь Понзи схем нь улс төрийн хүрээнд явагдаж улс төрчид, нам нь сонгуулиар их мөнгө амлан сонгогчдыг худалдан авч сонгогч олны бэлэн мөнгөнд шунах гэнэн сэтгэлгээн дээр тоглон, өнөөдрийг аргацаан ирээдүйг аргалж байгаа нь ноён Понзигийн арга замаар л явж байна гэсэн үг. Монголчуудынхаа амар хялбар аргаар мөнгө олох хүсэл шунал дээр тоглон, өнөөгдрийн мөнгөөр маргаашыг аргацаан улс төр хийж байгаа эдгээр улс төрчид Монгол улсын маань ирээдүйд цохилт өгөн нурааж, улс орноо сүйрлийн зам руу хөтөлж байна. Та бидний татвар, төсвийн мөнгөөр л сонгогчдыг өөрсдийг нь худалдаж авч байгаа юм шүү дээ! Хэрэв энэ мөнгөөрөө өнөөдрийн тулгамдсан олон асуудлуудыг шийдэх замаар зарцуулсан бол энгийн хүмүүс ч , улс орон ч хожих байсан бус уу? Жишээ нь: Эрүүл мэндийн тогтолцоо болон даатгалын систем муугаас олон Монголчууд гадаадад эмчлүүлэн, өнгөц харахад хувийн мөнгө  үнэн хэрэгтээ улс орныхоо баялгийг гадагшаа зөөж байна. Хэрэв орчин үеийн шаардлага хангасан эмнэлэг ядаж нэгийг барьсан бол өчнөөн хүн эрүүл мэндээрээ, цаг хугацаагаараа хожоод зогсохгүй тэр хүмүүсийн гадагшаа барьж явсан мөнгө Монголдоо үлдэн байр байшин, эсвэл ямар нэгэн бараа үйлчилгээ болон хувирч Монголчууд нийтээрээ хожих байлаа.

За тэгээд сонгуулиар мөнгө амлахаас гадна мөнгө өгдөг нь бүр улаан цагаандаа гарч, хүлээн зөвшөөрөгдсөн үйлдэл болчихсоныг аймшигтай юу, эмгэнэлтэй юу гэдгийн аль алинаар нь хэлэхэд хэцүү л байна.

Санхүүгийн хямрал нэг л өдөр гэнэт бий болоогүй юм. Олон жилийн санаатай, санаагүй буруу дутуу бодлого нэг л өдөр анхны чичэргээгээр тэсрэн илэрч томоохон сүйрэл авчирдагийг хүн төрөлхтөний түүх харуулсаар ирсэн байдаг.

Эцэст нь хэлэхэд Понзи гуай шоронгоос суллагдан гарч ирээд, ихэд ядуу зүдүү, хүнд амьдрал дунд зовж нас барсан бол Мадофт оноосон ялаар бол хэзээ ч шоронгоос гарч ирэхээргүй юм байна лээ. Харин энэ маягаар бусдын итгэлээр тоглон, өнөөдрийг аргацаан, ирээдүйн их хямралд бэлдэж байгаа манай улс төрчид болон намуудад ард түмэн тэр үед ямар ял оноох бол? Дахиад хувьсгал хийх юм бол ч Монгол орон тэсэхгүй биз ээ!

  Ё. Гантулга

2009 оны 10 дугаар сар 28

http://gantulga.wordpress.com

 

 

Монгол зураг-7-р хэсэг

Түрүүч нь Монгол зураг-6

Нэг дэхийн өглөө бол Галаагийн хувьд хамгийн дургүй өдөр. Учир нь хагас, бүтэн сайны урт амралтын дараа өглөө эрт босож ажилдаа явна гэдэг бие, сэтгэлийн хувьд хүндрэлтэй өдөр шиг санагддаг. Яагаад ч юм энэ өглөө нэг л хамаг бие нь хүндэрсэн, сэтгэл санааны хувьд тааламжгүй санагдана. Манай хүний хувьд томиллолтоор явж байгаа болохоор заавал өглөө эрт сэрэх албагүй байсан ч нэг дэх өдрийн өглөө эрт сэрчихдэг дадлынхаа дагуу нэг л босох дургүй нүдээ анисан чигээрээ хагас зүүдлэх, бодохын завсар сэрүүн хэвтэж байлаа.

Ямар ч байсан өнөөдөр өөр рүү нь “Гео систем” –ийн Давид утасдах болно гэдгийг тааварлаж, түүнтэй ямархуу тактикаар юу ярих уу, тэдний зүгээс ямар нөхцлүүд ирж болохыг тааварлан бодно. Галаа ямагт хүнтэй хэлэлцэхийн өмнө юу ярихаа бодонгоо эсрэг талаасаа ямар хариу үйлдэл гарч болохыг тооцоолохыг хичээдэг нь, түүний аливаа ажил үйлсээ амжилттай бүтэх үндэс нь болдог.

Заншил болсныхоо дагуу хамгийн түрүүнд лаптопоо асаан имэйлүүдээ шалгаж эхлэв. Дараа нь шаардлагатай гэсэн мэдээллүүдээ өөрийн орох дуртай сайтуудаас авлаа. Өглөөний цайгаа уунгаа энэ бүхнээ амжуулна. Боссоос нь имэйл иржээ. Хэрэв “Гео систем” дахин асуудлыг хэлэлцэхээр бол баримтлах ерөнхий зааварчилгаа, зөвлөгөө явуулжээ.

Хоёр цагийн дараа гэхэд “Гео систем”-ээс утасдсаны дагуу мань хүн хүлээлгийн танхимд нь зогсчихсон Монгол зургаа харсан шиг зогсож байлаа. Жонтэй тохиролцсоны дагуу Монгол зургийн үзэсгэлэнг Австралид зохион байгуулж болох юм байна. Тэгвэл татварын чөлөөлт, хөнгөлөлт олж авдаг тухай Жоны яриаг бодонгоо өөртөө хэр ашигтай байж болохыг тооцоолох гэж хичээж байв. Хэрэв Жоны ярьсанаар өнөө үед Монголыг сонирхох сонирхол нэмэгдэн, Монгол зургийг дундаж давхаргын дээд хэсэг нь сонирхож байгаа бол яагаад дуудлага худалдаа зохион байгуулж,  хаусын үнэ хүргэж чаддаггүй юмаа гэхэд машины үнэд хүргэж болохгүй гэж. Гол нь зөв менежмэнт, сайн сурталчилгаа, хаа газар бизнес амжилттай явахад сайн танилууд хэрэгтэйг бас бодоод амжив. Жон харин энэ талаар туршлагатай нэгэн гэдгээ хэлж, хожим нь гэртээ урин уугуул Австралиудын зураг хэрхэн үнэ хүрдэг тухай ярьж өгсөнсөн. Жоны хэлснээр бол түүнд байгаа зарим зураг $300,000 гаран Австрали долларт хүрдэг ажээ.

Жонтэй, Галаа анх буудлагын клубт танилцсан юм. Галаа хааяа уйдахаараа буудлагын клубт очин шиддэг тавгийг shotgun –аар (Монголчуудын нэрлэдэгээр дарвинк буюу шувууны буу) буудаж байхдаа танилцсан. Жон бол өндөр нуруутай бүдүүн эр байлаа. Галаагийн хажууд  “BERETTA” фирмийн ойролцоогоор $10,000-20,000 үнэтэй мөнгөн  сийлбэртэй  хоёр амтай буугаар буудаж байсан нилээн чинээлэг маягийн хүн харагдаж байв. Тун ч сайн буудаж байсан. Удалгүй уйдсан бололтой Галаатай яриа өрнүүлэн танилцаж бууны тухай жаал хуучилж билээ. Үнэндээ Галаа бууг нь сонирхон асууж яриа эхлүүлсэн л дээ. Галаагаас ихэнх Ози (Австрали) хүний адилаар хятад уу? япон уу? солонгос уу? гэж асуусан аа алин ч биш гэхийг сонсоод асуулт нь мухардав. Галаа өөрийгөө Монгол гэж хэлээд Монголын тухай дуулсан уу? гэж асуухад Монголын тухай бага зэрэг ойлголттойгоо хэлэн, улмаар уран зургийн сэдэв рүү халин орж билээ.

…Удалгүй Давид инээд алдсаар гарч ирлээ. Түүний үл ялиг ихэмсэг, үл тоомсорлосон анхны харьцаа нь ул мөргүй арилж, аль болох нөхөрсөг найрсаг хүний дүрийг үзүүлэхийг хичээнэ. Аргагүй л дээ. Дэд ерөнхйилөгчөөсөө ажлынхаа чиглэлийг авч, түүний Галаад талтай, хэлцэл байгуулах сонирхолтой байгааг ойлгосон, дээр нь магадгүй Галаатай баз хүргэний холбоотойг мэдсэн бол амиа аргацаан, эвтэйхнээр байдлаас мултарч чаддаг ихэнх хүмүүсийн адилаар саймширч байлаа. Үүдний ресипшн хүүхний хүсэлтийн дагуу ёс төдий visitor card-ийг бөглөөд энгэртээ нааснаар уулзалтын өрөө рүү нь зүглэв.

Одоо болтол цагаан арьстан хүн бусад улс үндэстнээс дээгүүр гэсэн бодолтой зарим хүмүүс байх бөгөөд үүнийгээ ил гаргахгүй нуухыг хичээдэг боловч аяндаа ярианы хандлага, үйлдлээрээ илэрхийлээд байдаг. Мань хүний байдал нь зарим цагаануудын адилаар ази хүнээс давуу, тэд дуугүй ноомой гэж үздэг нь харагдаж байлаа. Ер нь гадаадад байдаг ихэнх зүүн азиуд нь  Хятад цагаач нар. Тэд нь голдуу “номын” томоотой, дуугүй, хүлцэнгүй хүмүүс байдаг болохоор ихэнх цагаанууд, харууд ази хүнийг тэгж төсөөлдөг. Учир нь нэгд: орчин үеийн хятад цагаач нарын ихэнх нь боловсролтой, их дээд сургуулиар дамжиж ирсэн. Хоёрт: эрт дээр үеээс Хятад орноос амьдралын эрхээр маш ядуу ноомой барлаг хүмүүс Америк зэрэг оронд төмөр зам тавих зэрэг хүнд хэцүү ажилд бараг хагас боолын маягаар ирсэн аж. Тэр үедээ ч Хятад хүн тийм байхаас өөр аргагүй нь Манж-Монголын хамтарсан дарлал, булаан эзлэлтэд автан эх нутаг дээрээ хавчигдан ядуу зүдүү явсантай холбоотой байх. Гуравт: ази хүн нь бусад арьстангуудыг бодоход илүү тайван, дөлгөөн сэтгэлийн хөдөлгөөн багатай, дуугүй шинж чанартай.  Энэ шинж чанараасаа болдог юм уу? гэмт хэрэг хийгээд байх нь харьцангуй бага сэтгэлийн хурц хөдөлгөөн илэрхийлж огцом аашилдаггүй. Дөрөвт: ихэнх зүүн азийнхан бие бялдарын хөгжлөөр сул дорой байдаг. Дээрх шалтгаануудын улмаас зүүн азийн зарим хүмүүс өөртөө итгэлгүй мэт харагдана. Иймээс зарим цагаанууд энийг буруугаар ойлгон азиудад дээрэнгүй хандах гэсэн оролдлого гаргадаг.

Гэвч Галаа Давидын санасан шиг тийм хүлцэнгүй ноомой, гарын аясаар хүн биш байлаа. Харин ч тун хэгжүүн, шазруун заримдаа довтолгооны шинжтэй ярьж, хэд хэдэн асуудлаар санал зөрж байгаагаа хэлж, өөрийн бодлоо хамгаалан зарим өөрчлөлтийг гэрээнд хийх санаатай байгаагаа тайлбарлаж байв. Пол тохиолдлоор дэмий хүнийг сонгож явуулаагүй юм. Эхний ээлжинд Галаа шиг цагаа тулахаар хатуу, шазруун хүнийг явуулж гэрээний босгуудаа өөрийнхөө талдаа өндрөөр тавьж эхлүүлэх нь, дараагийн нарийн хэлцэлд буулт хийж байгаа дүрээр оролцож, бага зэргийн ашигтай зүйлүүд тусгахад хэрэгтэй гэж үзсэн тактик хэрэглэжээ. Галаа ч гэсэн өөртөө итгэлтэй  байсан нь, баз хүргэнийхээ дэмжлэгт найдаж байгаа тул сайн мод атгасан хөзөрчин шиг зоригтой, итгэлтэй дуугарч байв. Аливаа гэрээ хэлцэл гэдэг нь нэг талаасаа сэтгэл зүйн хүнд хүчир тулаан, зарим талаар өөрийнхөө санаа үйлдлийг нуусан жүжиглэлт байдаг. Галааг ерөнхий тохиролцоонуудыг хийн гэрээний араг ясыг босгосны дараа түүний компаны босс Пол юм уу эсвэл, хууль болон бизнесийн зөвлөхүүд гэрээнийхээ үг, үсэг, цэг таслал болгоны төлөө хатуугаар хэлбэл байлдах, зөөлнөөр хэлбэл нягталж үзэх болно. Цаг нь тулаад хууль, шүүх болоод ирвэл заримдаа цэг, таслал яаж тавьсанаас шалтгаалан гэрээний утга агуулгыг тайлбарлан ялалт ялагдлаа шийдэх нягууртай.

Давид үндсэндээ хуучин Канадын компанитай байгуулсан гэрээг үндэс болгон ярьж, хэлцэл хийж байгаа гэж хэлсэн ч, Галаа мань хүнийг тэрнээсээ илүү өөрийнхөө компанид ашигтай гэрээ хийх нөхцлөөр үзэж байгаа байх гэж сэжиглэж, эхнээсээ хатуувтар байлаа. Мөн анх уулзахад ихэмсэглэж байсныг нь санагалзаж, жаал шазруун байж “хандыг нь” дарахгүй бол болохгүй хүн гэж бодов. Нөгөө талаар дээр дурдсанчлан түүнд тэдний компаний дэд ерөнхийлэгчийн дэмжлэг гэсэн том хөзөр түүний гарт атгаастай байсан.               

Галаа босоод өрөөн дотор жаал холхисноо нэг талын хана дүүргэсэн цонхны өмнө очиж зогсон, түр бодолд автагдлаа. Ер нь жаал тавгүйтэж бухимдахаараа манай хүн өрөөндөө холхиж нааш цааш алхах заншилтай. Цонхоор тээр доор хүн, машинууд өчүүхэн жижиг тоглоомууд мэт бужигнана. Хэрвээ энэ компанитай манай компани гэрээ байгуулвал хоёр компаний хувьцаа хэр өсөх бол, одооноос хувьцаа худалдаад авбал ашигтай байх бол уу гэж бодов. Хүн ямар ч тохиолдолд өөрийнхөө эрх ашгийг бодож явдаг аж.  Өнөөгийн ертөнцөд хүний хүч хөдөлмөрөөр бий болсон баялгийг цөөн тооны санхүүчид хийсвэрээр өсгөн, буруулж тоглож байх нь заримдаа учир нь үл ойлгогдох мэт. Дөнгөж өчигдөрхөн хувьцаа нь үнэ хүрч ашигтай ажиллаж байсан компани, далдын хүчирхэг санхүүгийн ертөнцийн нөлөөгөөр хувьцаа нь унаснаас дампууран модоо барьж байдаг нь гайхалтай. Гэтэл тэр компаний ажиллагсад, үл хөдлөх хөрөнгө бүх юм л хуучнаараа байж л байдаг. Гэнэт ашигтай ажиллах аргагүй мэт болон үнэлгээ нь хэд дахин буурах нь хачирхалтай бөгөөд тэр их хувьцаа болон бусад оруулсан хөрөнгө мөнгө хаачваа гэмээр. Тэгэхлээр нэг талаар энэхүү хувьцааны үнэлгээнүүд хуурамч хийсвэр мэт. Бас нөгөө талаар асар том тоглоом явагдан, өнөөгийн ертөнцийн үй олон хүмүүсийн шоргоолжийн мэт хөдөлмөрөөр босгосон эд баялагийг тэдгээр санхүүгийн ертөнцийн далд хүчин зохицуулаад байгаагаараа тэдгээр ажиллагсад мөн бусад жирийн хүний аж амьдралын эх үүсвэр, цаашлаад хувь заяаг нь өөрчилж зохицуулдаг бурхад юм уу гэлтэй. Ямар ч байсан Карл Маркс “Капитал” зохиолдоо капиталист системийг шүүмжлэн бичиж байсан нь зарим талаар үнэний хувьтай ч юм шиг. Гэхдээ Галаагийн бодлоор тэдгээр хувьцааны уналтаар алга болсон мөнгө хөрөнгийг энергийн хэлбэрээр алга болсон гэж тайлбарлаж болмоор. Яагаад гэвэл маш их шатахуун, цалин хөлс (шууд утгаараа нэг хэсэг нь хоол хүнсэнд зарцуулагддаг), цахилгаан энергид тэдгээр мөнгө, хөрөнгө шингэн алга болдог билээ.

Давид: Галаа чи тэгээд дээрхи асуудлуудыг дахиж судалж үзээд, төв оффистойгоо холбогдсоны дараа маргааш хоюулаа дахин ярилцвал яасан юм бэ? гэснээр Галаагийн бодлыг тасалдуулав. Галаа ч бас тэгж бодож байв. Өрөөний утас дуугарснаар мань хоёрын яриа тасалдлаа. Дэд ерөнхийлөгч Адам нь утасдаж, Галаатай уулзах хүсэлтэй байгааг илэрхийлэв.

Арваад минутын дараа гэхэд Галаа Адамын өрөөнд яваад орсон байлаа. Адам дотноор инээмсэглэсээр босож ирээд Галааг суухыг урив. Ханандаа янз бүрийн сэртификатуудаа өлгөжээ. Ширээн дээр нь Женнигээс авхуулаад ойр дотны хүмүүсийнхээ зургуудаа байрлуулж. Галаагийн ажил хэргийн талаар ярилцсанаа хоюулаа Кент Конлонтой ( компаны ерөнхийлөгч) уулзая гэв. Кентийн өрөө рүү дагуулан явангаа Кентийгээ сайн залуу өөрийнхөө сайн найз чамд таалагдах болно гэлээ. Явсаар хаалгыг нь ёс төдий тогшсон болоод өрөө рүү нь зөвшөөрөл өгсөн хариу хэлэхтэй нь зэрэгцээд орлоо. Кент өргөн цэлгэр өрөөнийхөө алс хойморт заларч байснаа босч ирэн, Галаатай гар барив. Хар үстэй, хар хүрэн нүдтэй, дунд зэргийн нуруутай, махлагдуу газар дундын тэнгисийн орчимын царай төрхтэй эр байлаа. Тун найрсаг аятайхан эр аж. Ер нь баруунд том босс болох тусмаа л инээмсэглэсэн найрсаг зан нь нэмэгдээд байдгаараа, Монголд том дарга болох тусмаа ихэмсэг дээрэнгүй болон ярваганаж бусдыг үл ойшоон дээрээс хардагаараа эрс ялгаатай. Кент бол ирланд эцэгтэй, итали эхтэй католик шашины гаралтай хүн байлаа. Өөрийн хамтрагч Адамын худ ургын холбоотой хүн гэсэн утгаар Галаад ач холбогдол өгөн найрсаг хандаж байв. Уран зураг, хурдан морины уралдаан зэргийг сонирхдог гэнэ. Хааяа зугаагаа гаргах төдий покер тоглодог ажээ. Мань гурав буу халснаар Галааг орой хийх юмгүй уйдаж буйг сонсоод, казино явъя гэж тохиролцов.

“Гео систем”-ээс гараад Галаа эртхэн буудал руугаа харихаар шийдэн алхаж явахдаа, өөрийн эрхгүй Энхээг бодож явлаа. Яагаад түүнийг бодоод уулзах гэж хүсээд байгаагаа эргэцүүлж байлаа. Энхээ шиг хүүхэн уул нь Галаагийн тооцоонд орох ёсгүй байв. Мань хүн эхнэр хүүхдээсээ салсанаас хойш дахиж хайр сэтгэлийн асуудал дээр няхуур үзэх хэрэгтэй болсон. Болж өгвөл авгай авахгүй байх, хэрэв авгай авбал урьд нь гэр бүл зохиож, амьдрал үзсэн хүүхэдтэй хүүхэн биш, хуучин эхнэр Аннаасаа хамаагүй залуу сайхан хүүхэн авна даа гэж бодож байсан. Тиймээс ингэж таалагдаад байгаа Энхээг аюултай хүн, гай болоод дурлаж орхивол хяналтаа алдаж магадгүй учраас дахиж уулзахгүй, холбоо барихгүй бол удахгүй мартагдана гэж бодон аль болохоор бодохгүй байх хэрэгтэй гэж шийдлээ. Бүр арга ядвал адилхан төстөй царай, зүстэй янхан авч асуудлыг шийдэн тэр хүүхнийг мартах хэрэгтэй гэж дотоод сэтгэлдээ үүрэг өгөв.

Үргэлжлэл бий…

Ё. Гантулга

2009 оны 10 дугаар сар 28

http://gantulga.wordpress.com

Зүрхний шивнээ

Анх тэрэнтэй харц тулгараад нэг л сонин мэдрэмж төрсөнсөн. Тэр хэдхэн агшинд хүсэл, тэмүүлэлийн дуудлагыг надад тэр бэлэглэсэн байжээ. Гэвч тухайн үедээ би юу болж байгааг бүрэн гүйцэд сайн ойлгоогүй байлаа. Зүгээр л сайндаа хэн хэнээ сонирхсон эсрэг хүйстний сониуч зан. Эсвэл аль охид, бүсгүйчүүд надаа таалагдахыг тэр вэ гээд өнгөрөөсөн дөө. Гэхдээ яагаад ч юм тэр бүсгүйд би их таалагдлаа гэсэн совин надад үлдсэн байлаа.

 

Удалгүй түүний харц оюун бодлоос минь мартагдахгүй байгааг мэдэрч эхлэлээ. Түүний харцаар дамжин зүрх сэтгэлийг нь тэмтэрсэн ажээ. Нэгэн далдын урсгал бидний нүдээр зүрх сэтгэлд минь орон шингэжээ. Миний зүрх сэтгэл хэн нэгэнд харьяалагдаж эхлэж байгааг надад шивнэж эхлэв. Зүрх минь тийшээ тэмүүлэн уусан одохыг хүсэн булгилахыг тэр мэдэрсэн болов уу? 

Зүүд нойрондоо, хүсэл мөрөөдөлдөө түүнтэй би учирч байна гэж мөрөөдсөн. Түүний зүрх надад харьяалагдах тэр цаг мөчийг хүсэн хүлээсэнсэн. Зүрх зүрхэндээ уусан нийлдэг ажээ. Чиний зүрхний булгиаг мэдрэн, чи бидний зүрх нэгэн хэмнэлээр цохилж байгааг мэдрэх сайхан. Сэтгэл зүрхэндээ тэмүүлэлтэй хүсэл мөрөөдөлтэй явахыг чамаасаа би авлаа. 

Зүгээр байсан зүрх сэтгэл маань яаж ингэж өөрчлөгдөж чадваа. Хайр сэтгэл, дурлал гэдэг нь дуутай шуутай энэ орчлонд чимээгүй хэнд ч мэдэгдэлгүй ирдэг ёстой юм бол уу? Дурласан хүн өөрөө ч мэдрэлгүйгээр сэтгэлийн галаа асаалгадаг юм уу? Ухамсараас давж гарсан энэхүү мэдрэмжийг юу гэж тайлбарлах вэ? Хайр, дурлал, сэтгэл эсвэл хайр дурлал гэдэг үгүүд чинь тус тусдаа өөр утгатай юу? Эсвэл нэг л утгатай юм болов уу? Хэрэв нэг л утгатай юм бол яагаад өөрөөр нэрлээд байна вэ?  Хэн? Юу? Ямар хүчин зүйлс? энэ бүхнийг шийдэн зохицуулж хэрхэн хүмүүсийг дурлуулдаг юм болоо? 

Хүн сэтгэл зүрхээрээ шийдэн хайртай ханиа сонгох нь зөв үү? Үгүй бол олонхийн ярьдагаар ухамсараараа, ухаалгаар тооцоотойгоор асуудлыг судлан үзэж байж хүмүүс гэрлэх нь зөв үү? Хэрвээ ухамсар, тооцоо, зиндаа, эд баялаг, нийгмийн байр сууриа тооцоолон гэрлэх нь зөв ухаалаг алхам юм бол хайр сэтгэл гэдэг чинь ухамсарт үйл ажиллагаа мөн гэж тайлбарлах уу? Гэтэл огт танихгүй хүмүүс бие биенээ огтоос мэдэхгүй байж дурладаг чинь ухамсар гэж үзэж болох уу? Анхны харцаар дурласан тохиолдолыг юу гэж үзэх вэ? Ухамсарт үйлдэл гэх үү? Эсвэл байгалийн зөн билэг үү? Дурлал, хайр сэтгэлийн сэдэл нь юу вэ? Үүний далдын өдөөгч нь юу байж таарах вэ? Яагаад ямар тохиолдолд дурлаад, хайртай болдог. Ямар тохиолдолд хайр сэтгэл үүсэхгүй байдаг тухай тайлбар байж болох уу? Эсвэл зүгээр сексийн сэдэлттэй гэж үзэх үү? Тийм юм бол секс хийгээгүй байж дурладагыг яах вэ? Бас сексийн харьцаатай хүнээсээ таашаал авдаг мөртлөө дурлахгүй байдагийг юу гэлтэй билээ. Гэвч сексгүйгээр дурлал гэдэг чинь дутуу чанагдсан мах шиг л амттай болох биш үү? 

Хайр дурлал гэдэг бол хүн төрөлхтний мөнхийн мөртлөө хэзээ ч хүмүүсийг уйдаж залхаадагүй ямагт шинэлэг байдаг цорын ганц сэдэв билээ. Дурлаж яваа, дурлалаа хүлээж байгаа андууд нартаа болон хайр сэтгэлтэй хосууд та нартаа энэ бичлэгээ зориуллаа. 

Хэрвээ таны хайр сэтгэл бүтээгүй бол битгий сэтгэлээр унаж шаналаарай! Энэ насандаа учирч чадаагүй юм бол хойд насандаа заавал учирч эрх дураараа хамтдаа амьдрахын ерөөлийг тавья даа. 

Ё. Гантулга

2009 оны 10 дугаар сар 17 

Австрали

 

http://gantulga.wordpress.com

 

 

The Black Eyed Peas 2-р хэсэг

Амьдаар нь үзсэн болохоор их гоё сэтгэл хөдөлмөөр байсан. 5 метрийн л ойрхоноос тэнийг харж байлаа. Fergie жаал ядарсан харагдаж байв.

The Black Eyed Peas

The Black Eyed Peas хамтлагын тоглолтыг 10 сарын нэгэнд үзсэн юм. Тэгээд зарим зураг бичлэгүүдээ тавихаар шийдлээ. Мэргэжлийн зурагчин биш учраас зарим зурагнууд нь онцгүй гарсан байлаа.

Ер нь зураг, клипэн дээр гардгаасаа хамаагүй илүү царайлаг аятайхан хүмүүс шиг санагдсан. Ялангуяа Fergie нь амьдрал дээрээ илүү гоё харагддаг юм билээ.  Гэхдээ санасныг бодвол намхан, дунд зэргийн нуруутай хүүхэн байсан.

Монгол зураг-6

Монгол зураг-6

Түрүүч нь Монгол зураг-5

Пивонд халсан эрчүүдийн яриа задгайраад, тавиун илэн далангүй болж эхлэлээ. Ихэнх зүүн азийн бусад хүмүүсийн адилаар Монголчууд нь “цагаан”,”харуудыг” бодвол тийм ч их нээлттэй биш, илэн далангүй байж чаддагүй болохоороо энэ байдлаа нөхөх гэж архи, дарсны гашуун зүйлсүүд хэрэглэж бие биентэйгээ сэтгэлээ нээдэг. Тиймээс энэ үерээ л голдуу Монголчууд хүнтэй найз нөхөд бололцож, бие биенээ ойлголцдог, эсвэл удаан санаж явсан муу бодлоо гарган зодоон цохиондоо тулдаг. Гэхдээ зүүн азийн ард түмнүүд дотроо харьцангуйгаар нээлттэй хүмүүс гэдгийг онцлох хэрэгтэй болов уу. Ер нь архи дарс хүн төрөлхтөн хэрэглэгдэх болсон олон шалтгаануудын нэг нь энэ билээ.

Багын найз Мөөгийнхөө найзууд болох Ганаа, Баяраа хоёрын яриаг сонсон суухад архинд халсан хүний ёсоор хаяа “даваадуулах” боловч Баяраа нь ерөнхийдөө үнэн зөв үгтэй, Ганаа нь бол зүгээр л худлаа “бүлтэрч томордог” өнөөгийн Монголчуудын олонхийн хэв шинжэт хүн байлаа.

Галаа хүмүүсийг сэтгэдэг хүн, сэтгэдэггүй хүн гэж хоёр ангилдаг юм. Ихэнх хүмүүс (өөрийнхөөрөө сэтгэдэггүй хэсэг) массыг даган дуурайж урсдаг. Тийм мөртлөө нийгмийн урсгалыг бүрдүүлэх массаа бий болгон урсгалаа залаад байна уу, залагдаад байна уу гэдэг нь бүрхэг болгодог нь сонин. Заримдаа энэ үзэгдэл яг л уулын уруу өнхөрөн томорсоор байгаа цасан бөмбөлөг мэт болно. Тэд улам л бие биедээ нөлөөлөөд массыг хамраад байх байтлаа зүгээр л эрчээрээ яваа цасан бөмбөлөг мэт жолоодлогогүй байдаг. Гэхдээ нийгмийн бухимдал хэр их хуримтлагдсанаасаа шалтгаалаад их өндөр цастай уулсаас тэр эрчээрээ яван цасан уруй болон асар их гамшиг (хувьсгал) болох тохиолдол бий. Агуу хувьсгалчид үүнийг нь олж харан өдөөгчийн үүрэг гүйцэтгэхээс гадна зарим тохиолдолд цасан уруй урсах замыг олж харж чаддаг. Харин цасан хуримтал багатай намхан уулсаас ( нийгмийн бухимдал, ёс зүйн хугаралт, шударга бус байдал багатай нийгэмд) буухдаа тодорхой түвшин хүрээд зогсох буюу саадыг тулаад дорхоноо эрч алдан задардаг. Гэтэл сэтгэдэг хүмүүс массыг заавал дуурайж дагадагүй, илүү алсыг харан заримдаа тэс ондоо бодолтой байдаг. Сэтгэдэг хэсэг нь дотроо, бусдыг аялдан дагалдаж өөрийгөө илэрхийлдэггүй буюу  муугаар хэлбэл өөртөө итгэлгүй сайнаар хэлбэл хэт даруу хэсэг болон өөртөө итгэлтэй өөрийнхөөрөө сэтгэсэндээ итгэж массаа дагадагүй хэсэг гэж бас хуваагдана. Сүүлийн хэсэг нь үүнийгээ олон нийтэд тунхаглаж илэрхийлж явдаг хэсэг, зөвхөн өөрийнхөө хүрээнд баримталж явдаг гэж бас л хоёр хуваагддаг билээ.

Ерөөсөө амьдралын логикийг энгийнээр хоёр хувааж болох ба үүнийгээ үнэн худал гэж хоёр ангилан ялгана. Амьдрал олон талтай болохоор аливаа зүйлс олон үнэн худлын нийлбэрээс тогтдог юм. Тиймэээс туйлын үнэн болон туйлын худал гэсэн ойлголт байхгүй болж аль өнцгөөс харснаар асуудлыг тайлбарлаж болох бөгөөд эцсийн эцэст энэ олон үнэн худлын нийлбэрээс аль нь давамгайлсан, хэр их хэмжээтэй давамгайлсанаар асуудлыг задлан үнэлж дүгнэж ерөнхий үнэлэлт өгч болох мэт.

Дээрхи хоёр тохиолдолоос харахад хамгийн энгийн логик хоёртын системээс бүрдэх бөгөөд сэтгэдэг (хөдөлдөг), сэтгэдэгүй (хөдөлдөггүй) эсвэл худал, үнэн гэдгийг компьютерийн системд 0,1 гэсэн хоёр тоогоор физик талаасаа бол нэмэх, хасах (заримдаа зүгээр л ямарч цэнэг өгөхгүй 0 потенциалтай байдаг) цэнэг гэсэн төлөөлөл аван ажилуулдаг. Аливаа том асуудал энгийн жижиг зүйлсээс үүсдэг зарчимын дагуу зөвхөн 1,0 гэсэн буюу үнэн, худал гэсэн логикоос асар нарийн нийлмэл логиктой компьютерийн программ хангамж үүсгэдэг юм.

Монгол орон магадгүй боловсролын гажуу системтэйгээсээ шалтгаалаад Галаагийн бодлоор сэтгэдэг бус хэв шинжит хүн буюу хэвэнд цутгасан юм шиг адил бодол санаатай хүмүүсийг давамгай бий болгодог. Тэд нь массын хандлагаар амьдралын зүг чиг баримжаагаа авч явж сурна. Тэд социализмийн үеийн алдарт хэллэг болох муу хамт олон гэж байдаггүй муу хүн гэж байдаг, хамт олон буруугүй гэх зэрэг ишлэл үгийг номлол болгоно. Тиймээс нийгмээс, хамт олноос гажсан нэгнээ муу хэлэн ямар нэгэн байдлаар хувь хүн гэсэн үзүүлэлтүүдийг няц дарах гэдэг.  Тэд амьдралыг хар, цагаан гэсэн хоёрхон өнгөөр харах бөгөөд энийг нь дайсан ба манай тал гэсэн үзлээр тайлбарлаж болно. Иймээс аливаа асуудалд маш туйлшралтай хандах ба нэг муу гэсэн зүйлээ муу гээд л шаагилдаад дайрах мөртлөө, сайн гэсэн зүйлээ хичнээн муу зүйл хийсэн ч гэсэн тэрийг нь олж харахыг хүсэлгүй магтан дуулна. Ингэхдээ нийтээрээ хүч түрэн дуулдаг учраас энгийн массыг дагагчид улам хүчтэй сэтгэгдэл төрүүлэн магтан дуулуулахад хүргэдэг. Үүний бодит жишээ нь тус улсын түүхэнд гарч байсан удирдагчидаа тахин шүтэх үзэл билээ. Чухамхүү байгалиас заяасан хүн сүргийн энэхүү зөн билгээсээ салаагүй байгаа хүмүүс нийгэмд давамгайлаад ирэхээрээ ухамсарын түвшнээсээ даван адгуусын амиа хоохойлох зөн билгээрээ бие биенээ барьж өгч алуулж байсан байдаг.

Галаад эдний яриа залхуутай санагдаж хоол идээд харья гэж бодож суулаа. Энхээийн зүг өөрийн эрхгүй анхаарал хандуулах боловч бүсгүй зөн билгээрээ өөрийн сонирхоод байгааг мэдрэн Галаагаас дөлөөд байх шиг.

Ямарч  байсан Мөөгий, Галаа хоёр хуучны сайхан найзууд шигээ байж чадахаа больжээ гэдгийг Галаа андынхаа яриаг сонсож суухдаа ухаарлаа. Олон жил уулзалдаагүй удсан, үзсэн харсан зүйлийн ялгаа нь манай хоёр найзийг өөрчилж үзэл бодлын ялгаатай болгосон аж. Ертөнцийг үзэх үзэлүүд нь ялгаатай болсон бол хуучин шигээ найз байхад хэцүү болжээ. Хүнийн ертөнцийг үзэх үзлийн үндсэн суурь болсон ёс суртахууны хэмжүүрүүд нь ялгаатай байлаа. Товчоор хэлбэл Мөөгий нь мөнгийг шүтэх үзэлтэй болжээ. Уул нь их дөлгөөн юмыг сайн сайхнаар хүлээж авдаг хүүхэд байсансан. Магадгүй амьдралын төлөөх хүнд бэрхшээлт тэмцэл, 1990 оноос хойш болсон Монгол орны эдийн засаг, улс төр, ёс суртахуун, итгэл үнэмшлийн уналт хямралууд олон олон Мөөгий шиг хүмүүсийг өөрчлөн нугалж нэг хэсэг нь хямралын шуурганд хийсэн одож нөгөө ертөнцөд заларсан бол, нөгөө хэсэг нь хугарч нугаран архичин, траншейныхан болсон. Үлдсэн ихэнх хэсэг нь шинэ нийгэмдээ зохицон мөнгөөр ёс суртахуун, хүний үнэ цэнийг үнэлдэг болжээ. Бурхан минь Монгол орныг аварч үзээч гэж Галаа өөрийн эрхгүй дотроо дуу алдаж байлаа. Өөр юундаа ч найдах билээ.  Хичнээн сайхан хууль байгаад яах юм бэ? Хэрэв хүмүүс нь ёс суртахуунгүй бол тэр хуулиа биелүүлэхгүй ш дээ.

Мөөгий хоноод яв гэсэн боловч Галаа маргааш ажилтай гээд зочид буудал руугаа таксигаар хөдөллөө. Гарахынхаа өмнө Энхээг нүдээрээ хайсан боловч бүсгүй харагдсангүй. Бодвол өрөөндөө орсон бололтой.

Замдаа гэнэт асар их ганцаардсанаа мэдэрлээ. Энгэрээ тэмтэрч үзвэл дээрэмчнээс авсан зүйлийн нэг нь гялгар ууттай кокейн байжээ. Түрүүхэн уусан “юмнуудын“ нөлөөгөөр дэндүү догдолж хөөрсөн, сэтгэлийн хөөрөлд автагдан зоримог бөгөөд өөрийнхөө үйлдэлд тодорхой хэмжээгээр хяналт тавих чадвараа алдсан байлаа. Америкт марихуаныг татаж, кокейнийг хамраараа сорж голдуу хэрэглэдэг бол Австралид харахад эм шиг хэлбэртэйг голдуу хэрэглэнэ. Америкийн гудамжинд дилер нь зарахдаа хийх юмгүй гиеүрсэн хүний дүртэй зогсож зарах бөгөөд худалдан авагч нь хажуугаар зөрөхийн төдий л хэдэн үг солингоо наймаагаа хийчихдэг аж. Цагдаа тэднийг сэжиглэн нэгжих авч юу ч олохгүй яваад өгөхийг нь харахаар яаж нуугаад байдаг нь үл ойлгогдоно. Бодвол энэ нь бараг илбийн урлаг болтлоо хөгжжээ. Австралид болохоор бүр илүү нууц маягаар эм шиг хэлбэрээр танилын голдуу сүлжээгээр зарагдах бөлгөө. Удалгүй мань хүний үг, өгүүлбэрүүд нь логик холбоо муутай  болон харц нь өөрчлөгдчихсөн амьтан замаараа хүүхэн авч буудалдаа очъё гэж шийдэв. Нөгөө талаар эмэгтэй хүнтэй хавьтаагүй удсанаас болж уусан, сорсон бодисуудын нөлөөгөөр сэрэл нь хөдөлсөн байв. Таксины энэтхэг царайтай аялгуутай ярьдаг жолоочдоо хандан янхан авах бодлоо хэлмэгц үл мэдэх зүг рүү хурдаллаа.

Хүүхэн латин гаралтай ажээ. Хар үстэй, давхраатай том хар нүдтэй,  хөх,  бөгс томтой мөртлөө нарийнхан зэгзгэр бие хөлтэй, дунд зэргийн нуруутай сайхан хүүхэн аж. Хүүхэн Галаагаас ямар байдлаар секс хийхийг хүсэж байгааг асуух үед хачирхалтай нь манай хүний эрхтэн нь бэлэн болоогүй байв. Яагаад ч юм нэг их хүсэхгүй байгаагаа мэдэрч эхэллээ. Иймээс эрхтэнээ хөхүүлэхийг хүсэж байгаагаа хэлэн орон дээрээ хэвтмэгц хүүхэн тэлээгийн тайлангаа аажмаар өмдийн доошлуулан эрхтэнээр нь үнсэлтийн болон озолтын тоглолтоо сурмагаар хийж эхлэхэд Галаа нүдээ анин хэвтэнэ. Гэнэт Энхээгийн дүр манай хүний нүдэнд орж ирэн дотор нь хачин болоод явчихлаа… Түүний сайхан хүрэн нүд нь санагдаад, харагдаад болдоггүй.  Энэхүү секс нь Галаад тарчилгаатай шаналгаатай санагдаж эхэлсэн учраас Галаа больё гэлээ. Латин хүүхэн гайхсаар өндийж ирсэнээ танийх босчихсон байна шүү дээ гэж хэлэв.

…Латин хүүхэнийг явуулчихаад арга ядахад хамгийн үнэнч хань болдог лаптопоо асаан суулаа. Мессенжерээр бас л Бат ороод иржээ. Бат бол овжин сэргэлэн хөдөлгөөнтэй онигор нүдтэй залуу билээ. Зальтай сэргэлэн гэж жигтэйхэн. Хаана юу болж байгаа, юу үнэд орж байгааг сайн мэднэ. Одоо өөрийн компьютерийн компаниа ажилуулж байгаа бөгөөд 1990-ээд оны эхэн үед Монголын уул уурхайгаар мөнгө олдог хамгийн том компаний захирлын хөлд танил талын сүлжээгээ ашиглан байж суун анхны мөнгөн хуримтлалаа хийсэн. Тэрхүү компанийн захирлын хамгийн сайн найзынхан “тархийн барьж” чадсан учраас бусад ихэнх анхдагч Монгол бизнесмэнуудын адилаар үйлдвэрт нь хэрэгтэй хэрэгггүй бараа шахаж мөнгө олсон түүхтэй. Тухайн үеийн улсын гэгдэх бүх том үйлдвэрүүд нь иймэрхүү зарчмаар шинэ үеийн Монголчуудын бизнесүүдийг ивээн тэтгэж байсан юм. Батаа дараахи санал Галаад тавьжээ.  Утасны картын бизнес буюу улс хоорондын яриан дундаас мөнгө босгох аж.  Батаагийн чатласнаар бол гэйтвей-гийн (gateway буюу интэрнэт телефонд зориулсан router) $3,000 орчимд, гэйткийпер (gatekeeper) –ийнхэн оронд компьютер дээр программ хангамжийн суулгаад сервэр маягаар хийж болох аж. Мэдээж телефон шугам, интернэтээр дамжиж яриа явагдах тул эдгээр сэрверүүд нь нэг бол интернэт компанидаа ойрхон (ерөнхийдээ өндөр хурд багтаамжаар холбогдох хэрэгтэй гэсэн үг), эсвэл телефон компанидаа ойрхон байх хэрэгтэй. Галаа хариуд нь Австралид цөөхөн Монгол бий иймээс Америк дахь Монголчууд дээр наад бизнесээ хийвэл зүгээр байх. Одоогоор энд Өвөр-Монголчууд энэ бизнесийг атгаж байна. Надад найдвартай таньдаг компьютер мэддэг хүн АНУ-д алга тул Болдоотой холбоотой барь. Түүний танил хамт “хойно” төгссөн инженерүүд энд байдаг юм шиг байна лээ гэв.

Галаа дотроо энэ Батаа мөн ч сэргэлэн хүн шүү надыг Америкт явж байгааг яаж мэдсэн юм бол доо хэмээн шагширч суулаа. Бат уул нь оюутан байхын  наймаа арилжаа хийн сургуульдаа бараг суухгүй байсаар төгссөн боловч орчин үеийн техник технологийг сайн мэдэж ашиглаж чадна. Ингээд бодоход эрдэм мэдлэгийг сургуульд сураад бас мөнгө төлөөд олж болно. Гэхдээ туршлагыг зайлшгүй туулж үзэж, цаг хугацаа зарцуулан байж л авдаг юм. Тиймээс аливаа тохиолдолд хүн төрөлхтөн ахимаг ядаж дундаас дээш насныханыг удирдлагадаа тавьдаг нь учиртай ажгуу. Нөгөө талаар сургуульд сурна гэдэг чинь бас л нэг бусдын туулсан  туршлага судлах бөгөөд ингэснээрээ уг оюутан өчнөөн цаг сууж бие даан сурахдаа гарах цаг, хугацааг багшийн туслалцаатайгаар хэмнэдэг. Уул нь хэн ч хүсэж зоривол бие даан сурж болох зүйлийг заавал сургууль соёлоор дамжиж сурдаг нь ийм учиртай. Гэвч хүнээр заалган мөнгө төлөн цагийн хэмнэлт хийсэн сургалт нь өөрийн гараар нухаж бие даан сурсаныг бодвол амархан мартагдаж гээгдэн хоногшдоггүй, бас орчин үеэсээ хоцорч явдаг, хүн болгоны хүссэнийг тэр болгон зааж өгөх бололцоогүй уяан хатан бус нь өнөөгийн боловсролын системийн сул тал юм.  Харин заримдаа өөрөө оролдон байж бие даан сурсан эрдэм мэдлэгтэй хүн сургууль соёлоор дамжсан хүмүүсээс илүү байдаг бөгөөд энэ нь хүн аливаа зүйлийг сонирхвол юунд ч хүрж болдог, сонирхсон зүйлсдээ илүү их цаг зав гаргадагаас үүдэлтэй.

Батаатай чатлаж дуусаад унтахаар хэвтлээ. Их ядарсан мэт. Яагаад Энхээ бодогдоод байгааг гайхаад л хэвтэж байлаа. Анхны харцаар дурлачихлаа гэж үү? Түүнтэй уулзахыг дахиж харахыг ямар их хүсч байгаагаа мэдэрч эхлэв.

Үргэлжлэл бий

Ё. Гантулга

2009 оны 10 дугаар сар 9

http://gantulga.wordpress.com

Монгол зураг 5

Монгол зураг 5

Түрүүч нь Монгол зураг 4

Хүн эгзэгтэй үед амиа хамгаалах зөн билгээрээ нэг бол айж хулчийдаг, эсвэл санаанд багтамгүй зориг гаргадаг юм.  Ухаалаг хүн нөхцөл байдлыг зөв үнэлэн өөрийнхөө хүч чадал, нөөц бололцоогоо хэрэгтэй үед гаргаснаар энэ нь зориг зүрх болон хувирч, өөрийнхөө болон өрөөлийн амийг хүнд хэцүү үед аварч чаддаг. Мөн заримдаа үнэхээр хүч хүрэхгүйгээ ухаарсан үед буулт хийн ухарч чаддаг байх нь аймхайн шинж биш, харин ухаалгаа харуулж байгаа хэрэг болох болов уу. Нөгөө талаас аймхай хүн ямар ч үед, тухайлбал нөхцөл байдал өөрт нь ашигтай ч байсан, эсвэл өөрийнх нь хүч чадал, боломж байсаар байтал айн хулчийснаар тэнэг байдалд ордог.

Яагаад ч юм Галаад энэ бүхэн урьд өмнө болж байсан зүйл яг дэс дарааллаараа давтагдаж буй мэт сэтгэгдэл төрөн, дээрэмчин буугаа тавихыг хүлээж байлаа. Хүний тархи, зөн совин гэдэг тайлагдашгүй мэт. Мань хүнд үе үе урьд энэ бүхэн болж байсан, эсвэл зүүдэлж байсан мэт зүйл тохиолддог. Ингээд бодохоор урьд нас байсан ч юм уу? Аль эсвэл паралель ертөнц, цаг хугацааны хугарал байдаг юм болов уу? Тэр цаг мөчид тэр хүн тэгж хэлнэ, энэ үед тийм үйлдэл болно гээд яг л програмчилсан мэт урьдчилж мэдрээд байгаа юм шиг. Бид бүхэн “Матриц” кинон дээр гардаг шиг програмчлагдсан ч байж болох уу? Хүний амь гэдэг үхэх цаг нь болоогүй бол яасан ч үхдэггүй бөх юм шиг атлаа цаг нь тулаад хэврэг гэдэг. Галаа хүүхэд насандаа сонсож байсан “Галзуу үхрийн эвэрт хатгуулж үхэхээс айгаад гэртээ байсаар нэгэн удаа чихээ ухаж байгаад хэнгэргээ цоолж үхсэн. Тэр цоолсон зүйл нь галзуу үхрийн эврээр хийсэн байжээ” гэсэн шиг. Бурхан байдаг уу? оршдог уу? гэдэг мөнхийн асуулт, маргаан нь хувь тавьлангийн зам, зураг төөргө гэдэгтэй салшгүй холбоотой ажгуу.

Дээрэмчин алгуурханаар эхлээд тортой “юм”-ийг, дараа нь буугаа тавингууд Галаа нүүрэн дундуур нь өшиглөж унагаав. Эс тэгвэл ямар нэгэн муу юм болох юм шиг, дээрэмчин бодлоо өөрчилж эсэргүүцэл үзүүлж магадгүй гэж санагдав. … Дээрэмчин алгуур ухарсаар бушуухан зугтаан  алга боллоо. Түүний бууг Галаа шүүрэн авч өвөртөө хийнгээ эндээс хурдан зайлая гэв.

Сэтгэл нь их цочирдсоноос болоод хоёр найзын уусан архи гараад цоо эрүүл иэт болсон байлаа. Мөөгийгийн гэр рүү үг дуугүй хурдан алхалж байснаа Галаа гэнэт нам гүм байдлыг эвдэн  чи наад буугаа хаанаас аваа вэ? гэж асуулаа. Мөөгий: Энд жолооны үнэмлэхтэй бол бүх зүйл болно. Буу худалддаг дэлгүүрт нь очоод тусгай маягт бөглөөд цээж зургийн хамт цагдаагийн газар руу шуудангаар явуулчихад долоогоос арван дөрөв хоногийн дотор чамд буу эзэмших АЙДИ (ID) карт чинь хүрээд ирнэ. Аан тийм бас $5 төлдөг шиг санагдаж байна. Тэгээд тэр картаа үзүүлээд мөнгөө төлчих юм бол буу чинийх шүү дээ гэв. Тэгснээ Мөөгий гэнэт саяны муу хогийг өөрийг нь дээрэмдчихдэг байж. Чи яршиг гэсэн болохоор тэгээд зогслоо гэж хэлээд инээв. Галаа ч даган хоёр найз чанга хөхрөлдөв. Хамаг бие сэтгэлийнх нь цочроо тэр хооронд гарах шиг боллоо. Галаа: Манай тэнд бол тийм амар буу авахгүй. Зургаан сарын хугацаатайгаар цагдаагийн завшөөрлийн дагуу сургалтанд хамрагдаж байж авдаг. Түүнд бас хөөрхөн мөнгө төлнө. Тэгээд бас бүтэн автомат буу зарахыг хориглосон байдаг гээд сонирхууллаа.

… Удсан ч үгүй  мань хоёрын хацар нь үл ялиг улаагаад хөөрлийн байдалд орчихсон дуу нь чангарсан амьтад Мөөгийгийн хаалгыг тогштол хаалга онгойлгож өгсөн бүсгүйтэй Галаагийн харц өөрийн эрхгүй тулгарлаа. Анхны харц тулгаралтад бүсгүй яльгүй зог тусан хөмсөг нь сөхөгдөн нүд нь үл ялиг томоров. Тэр хэдхэн секунд яагаад ч юм Галаад  тийм гэж үгээр илэрхийлэхийн аргагүй гүн сэтгэгдэл үлдээв.  Ямар ч байсан мань хүнд бүсгүй таалагдаж байлаа. Энэ харц тулгаралт хэн хэнд нь сонин цочмог үйл явдал мэт санагдсан бололтой бүсгүй хурдан харцаа бурууллаа. Тэр бол өндөр нуруутай, хэрдээ таарсан махтай, цайвар цагаан үл ялиг дугуйдуу царайтай, том давхраатай алаг нүдтэй, Галаатай ойролцоо насны бүсгүй байв.

… Хамаг ертөнц дайвалзаад л, өөрийн эрхгүй инээд нь хүрээд л… Нэг мэдсэн өдөр болчихсон хүмүүс хоорондоо ярилцах чимээ гал тогооных нь өрөөнөөс дуулдана. Галаа өчигдөр юу болсноо арайхийн санаж ядаж байлаа. Ямарч байсан Мөөгийгийн хаалгын тогшиж орж ирсэн. Бүсгүйтэй танилцаж байсан. Тэгээд? … тас үсэрчихсэн бололтой. Толгой үл ялиг өвдөн дотор нь муухай оргиж байлаа. Бодвол нөгөө виски, пивонууд хольсноос болсон байх. Хувцастайгаа буйдан дээр нь унтчихсан аж. Дотроо бага зэрэг түгшиж байв. Айлд дөнгөж ирэнгүүтээ сайн танилцаж ч амжаагүй байж тас үсэрчихдэг гэсэн юм бодоод санаа зовон бослоо.

Гэрлээ Галааг боссоныг хараад бие чинь зүгээр үү? Та хоёр ямар аймаар болчихсон орж ирсэн бэ? Аймар чангаар инээлдээд, харц чинь сонин болчихсон, нэг л хачин хүмүүс байсан гэж хэлээд Галаа руу тун хянамгай харав. Галаа хий дэмий л салхинд гараад цохиулчих шиг боллоо. Архи уугаад гадаа гарахаар амархан согтчихдог тал бий хэмээв. Мөөгий нь өрөөнөөсөө үс нь босоод хачин царайлчихсан юм гарч ирсэнээ үхэхнээ гэв. Гэрлээгийн хэлснээр Мөөгий ингэтлээ согтож уудаггүй байж. Удаан уулзаагүй хоёр найз бие биенээ хараад яг л хүүхэд шиг аашлан өөрсдийгөө хянаж чадалгүй хөөрсөндөө хэтрүүлчихжээ. Галаа ч гэсэн сүүлийн хэдэн жил ингэж айхавтар ууж байгаагүй билээ. Өчигдөр оройн болсон явдлыг бүсгүйчүүдийн санааг зовоохын нэмэр гээд хэлээгүй билээ.

Өчигдөр оройн хаалга онгоолгож өгсөн бүсгүй бол Мөөгийтэй энэ байрыг хамтран түрээсэлж, нөгөө өрөөнд нь амьдардаг хоёр бүсгүйн нэг байлаа. Нэрийг нь Энхээ гэдэг аж. Галаагийн хувьд өглөө Энхээтэй ярилцсан нь хоёр дахиа танилцсан явдал боллоо. Уул нь өчигдөр танилцсан боловч нүднээс нь өөр юм санаанд нь бараг үлдээгүй байлаа. Өчигдөр хүн хардаг айлаасаа гэртээ иржээ. Долоо хоногийн таван өдөр хөгшин хүн хардаг бөгөөд хагас бүтэн сайнд нь гэртээ ирдэг байна. Уул нь Монголд Анагаахын дээд төгссөн эмч бүсгүй боловч, амьдрахын эрхэнд хэдэн төгрөг олох, газар үзэх зорилгоор Америкт цагаачилжээ. Нэг охинтой гэнэ. Харин нөхөргүй! гэдгийг сүүлд Мөөгийгээс мэдэж авсан нь Галаад их сонирхол татахуйц мэдээлэл байлаа. Хамт өрөөнд нь амьдардаг бүсгүйг нь Жаргал гэх бөгөөд заримдаа хагас, бүтэн сайнд ч хардаг хүнээ (асруулагчаа) асрамжилдаг аж. Энэ долоо хоногтоо тэндээ байна гэсэн учир ирээгүй гэнэ. Яагаад ч юм бүсгүй Галаад маш их таалагдаж байсан боловч мань хүн нэг их сүйд болсон шинжгүй сууж байв. Энэ байтугай сайхан бүсгүйчүүдтэй учирч байсан болохоор нэг их ач холбогдол өгөөд хэрэггүй биз гэж бодно. Галаа хүүхэд шуухадтай бүсгүйчүүдтэй харилцаагаа гүнзгийрүүлээд дэмий гэж боддог. Учир нь өөрийн хүүхэддээ олигтой эцэг болж чадаагүй байж хүний хүүхдэд сайн хандаж чадахгүй байх гэж дотроо эмээдэг, өөртөө шүүмжлэлтэй ханддаг нэгэн билээ. Гэхдээ бүсгүй өөрийнхөө зөн билгээр, Галаагийн харц өөр дээр нь нэг л жирийн бус тусаад байгааг бага зэрэг мэдэрч байлаа.

Бүсгүйчүүд манай хоёрт хоол хийж өгсөн ч байдал дээрдэхгүй дотор нь муу байсан учир өчигдөр авчирсан вискинийхээ үлдэгдлийг ууцгааж хэсэг хугацааны дараа биес нь тавирцгааж сэргэж эхэллээ.

Мөөгий кампинг хийе гэж санал гаргав. Бас Галааг өөрийнхөө үерхдэг хэдэн найзуудтайгаа танилцуулах, багын найз Галаагаа гайхуулах зорилготой байв.

…Мөөгийгийн шинэ найзууд нь шалны бизнес хийдэг Ганаа, том машины (commercial truck) жолооч хийдэг Баяраа гэдэг залуучууд байлаа. Ганаа нь хамар дээр нь баас түрхсэн мэт яравгардуу ихэмсэг зантай, өндөр туранхай, нүүрэндээ батга болон батганы сорви ихтэйгээс болоод цоохордуу болсон залуу байв. Орой шөнийн цагаар голдуу том дэлгүүрүүдийг цэвэрлэдэг ажлыг анх хийдэг байсан боловч яваандаа удирдлагатайгаа тохиролцон шинээр ирсэн голдуу Монголчуудыг авч ажлуулан өөрөө гэрээ хийн дундаас нь мөнгө цохидог аж. Ер нь иймэрхүү ажлыг америкчууд нь бараг хийдэггүй болохоор цагаач голдуу нөхдүүд олж аван гэрээ байгуулан өөрсдийн сувгаараа адилхан цагаач нараа хайж олоод дундаас нь мөнгөжинө.  Иймч учраас энэхүү бизнес нь Америк дахь Монголчуудын анхдагч бизнесүүдийн нэг болжээ.

Өндөрдүү булиа биетэй, цагаан цайвар, цэвэрхэн царайтай, нүд нь давхраа бүхий шар залуу нь Баяраа.  Хүүхдэрхүү цайлган яриатай юм шиг мөртлөө заримдаа тун сүрхий гүн ухааны яриа яриад явчихна. Нэг бодлын тун ухаантай ч юм шиг. Нөгөө бодлын гэнэн ч юм шиг дүгнэлт өгөхөд тун хэцүү сэтгэлгээтэй хүн байна гэж Галаа бодов. Яриагаар нь бол бас нилээн мөнгө хийдэг бололтой. Даанч ногоон картгүй учир өөрийн нэр дээрээ том машинаар бараа зөөвөрлөх бизнес хийж болохгүй байгаа аж. Уул нь өөр хотод байдаг ногоон карттай Монголын нэрэн дээр зөвшөөрөл аваад хийж эхлэсэн ч гэсэн нөгөөх нь байдлыг мэдэн юмаа сурч авангуутаа манай хүнийг жийсэн ажээ. Хууль ёсоор байгаа хүнд бол хотынхоо асуудал хариуцсан газраас нь зөвшөөрөл л авчихдаг байна. Тэгээд иймэрхүү ажил олж өгдөг брокер, дилерүүдтэй холбоотой байхад  л тэд нь ачаа зөөлгөх газар олоод өгнө. Түүний хэлснээр бол гол нь хоёр талдаа л ачаа олж чадаж байвал сайн ашиг хийж чаддаг.

Удалгүй Мөөгийгийн андууд Галаатай танилцаж байдлыг мэдээд ирэнгүүт нөгөө Ганаагийнх нь их зан арилж тал засаад эхлэв. Галааг анх шинээр ирсэн Монгол ажил хайж байгаа гэж бодсон гэнэ. Гэтэл Австралиас бизнес зорилгоор ирсэн энэ тэр болоод ирэнгүүт Ганаагийн зан хувирахыг ажиж байсан Галаад дотор нь зэвүүрхэх сэтгэл төрж байсан ч өнгөн дээрээ мэдэгдсэнгүй. Харин дотроо хүн гэдэг чинь ийм л өөдгүй муухай юм даа саяхан л ихэрхээд байсан хүн ингэж хувирах гэж бодов.

Үргэлжлэл бий

Ё. Гантулга

2009 оны 9 дүгээр сар 25

http://gantulga.wordpress.com

Зүүдний дуудлага

(өгүүлэг)

Нэгэн шөнө би зүүдэлсэн юм. Тэнд миний эмэг эхийн маань дээд эмэг эх хэрхэн хайр сэтгэлдээ хөтлөгдөн дээд өвөгтэй минь хамт босож зугтаасан тухай ярьж байсныг бодитоор харлаа. Дээд эмэг эх минь баян айлын ганц охин байсан юм гэнэлээ. Тухайн үедээ том лам байсан миний дээд өвөгт дурлан тэд  аргагүйн эрхэнд эцэг эх, сүм хийдийн эсэргүүцэл, заналхийлэлээс зугтан хос хөтөлгөө морьтой орон нутгаасаа оргон зугтсан гэдэг. Тун эрдэмтэй лам байсан тул дээд өвөг маань мөрдөн хөөгчдийн ойртон ирснийг мэдэн одоо тэд тун ойрхон ирсэн байна гээд үе үе “юм” үлээгээд (шившээд) хаяад явсан гэсэн. Хаясан “юм”-нуудын хүчээр мөрдөн хөөгчдийг төөрөлдүүлэн зугтаж чадсан гэж эмээ ээжид минь ээж нь хожим дурсжээ. 

Дараа нь нийслэл хүрээнд ирсэн боловч баян эцэг эх нь хүч хөрөнгө хаян мөрдөн мөшгөж байгааг дуулсан хосууд улам цаашилан хойд зүг рүү алслан зугтаан мултарсан аж. Харамсалтай нь дээд өвөг аав минь удалгүй насан эцэслэж хоёр охинтойгоо үлдсэн залуу бүсгүй (дээд эмэг эх минь) ихэд ядуу амьдарсан гэнэ. Харин ганц охиноо оргуулан алдсан дээд эмэг эхийн минь ээж нь хожим ихэд уйлан гашуудаж байсан гэж замын хүнээс дам сонсогдсон юм гэлээ. Монгол эмэгтэйчүүдийн эрх мэдэл 150 гаруй жилийн өмнө иймэрхүү байв. Тэд хүний наад захын эрх хайр сэтгэлээрээ сонголт хийх эрхгүй, бас эцэг эхийн эд хөрөнгөө залган захирах эрхгүй байжээ. 

Урд шөнө хар дарж зүүдэллээ. Түүнтэйгээ дахин уулзлаа. Тэр минь надад төрөлх хэлээрээ “нэг юм” хэлээд байх юм даан ч би түүний ярьсаныг ойлгосонгүй. Тэгээд өөрийг нь ойлгохгүй байгаа намайгаа харан улам гуниглангуй төрхтэй болсоор аажмаар замхран одлоо. Үгүй ээ би зүүдлээгүй байж. Болсон явдалд итгэхийг хүсээгүй учраас л надад зүүд мэт санагджээ. Ангийн андтайгаа утсаар ярихдаа түүнийхээ тухай сонсож, цагаасаа эрт цэл залуугаараа халин одсоныг дууллаа. Тэр минь аз жаргалгүй байсаар богинохон олдох насаан гээжээ. 

Бид хоёр арван жилд хар багаасаа нэг ангид сурч, дунд сургуулиа дүүргэсэн билээ. Тэр нуруулаг, цовоо сэргэлэн, нүд нь гялалзуур үргэлж инээмсэглэсэн, сайхан хүрэн хар нүдтэй охин байсан. Бидний анхны хайр сэтгэл арван жилийн сургуулийн партнаас хамтдаа жигүүрлэн ниссэн юм. Бид хоёр хамтдаа байхдаа аз жаргалтай харцаараа бие биенээ харан ойлгодогсон. Залуу халуун насны гэнэн хонгор зангаараа тааварлаж таагдахын аргагүй саад учирч байгааг даанч төсөөлөхгүй явсан юм даа. Тэр маань казах охин байсанд хэргийн учир байлаа. Уул нь түүний эцэг нь өндөр боловсролтой тухай үеийн нам засаг, төрд өндөр алба хашдаг хүн байсан. Ер нь бидний сурч байсан сургууль цагтаа нэр хүнд сайтай хотын төвийн дарга голдуу сэхээтний хүүхдүүд сурдаг Монголын урдаа барьдаг сургууль билээ. 

Тэр цагт хэдий социалист нийгэм оршин байсан ч гэсэн казах үндэсний соёл заншил маш хүчтэй хадгалагдаж ирсэн ба Монгол хүнтэй казах бүсгүй суухыг казахууд их эсэргүүцдэг,  суусан тохиолдол ч тун цөөхөн. Суулаа гэмээж  нь бүсгүйн ах дүү, амраг садан нь тангараг тасран, аав ээжтэйгээ ч уулзах эрхгүй болдог байв. 

Бидний хайр сэтгэлтэй болсныг мэдсэн эцэг эх, ах дүү нь маш их дургүйцэж хориг тавьж байсан ч бид хоёр уулзсаар. Гэтэл нэг удаа хайрт минь надад хайртай болов ч гүнзгийрүүлэхийг хүсэхгүй байгаагаа хэлдэг юм байна. Хэрэв тэр надтай суух юм бол эцэг, эхээсээ тангараг тасран тэдэнтэйгээ хэзээ ч уулзахгүй болно гэдгээ хэлж, ах дүү хамаатан саднаасаа бүрмөсөн холбоо тасрах тухайгаа учирлав. Хамаатан садныхан талаас ч гэсэн намайг занаж бараг л алах талахдаа тулсан юм байх. Миний хувьд залуу гэнэн томоогүй байсан болохоор тэрхүү занал сүрдүүлэг нь юу ч биш цаас саржигнах төдий л санагдана. Харин энэ талаар сураг сонссон миний эцэг, эх сэтгэл түгшин намайг холдох хэрэгтэй дахиад охид бүсгүйчүүд олдоно гээд л ятгаж эхлэв.  Би өөрийнхөө хайр сэтгэлийн төлөө бат зогсон, бух мэт зүтгэж түүнийгээ ятган дагуулж чадсан хэдий ч тэр минь нэг л өдөр санаагаа хувирган хоёулаа болъё хэмээн дахин битгий ирээрэй гэсэн нь намайг галзууруулах дөхөж, ихэд хорсон гомдоож билээ. Тэр маань надаас няцсан, урвасан мэт санагдаж би түүнийг, ер хорвоогийн бүх бүсгүйчүүдийг худалч, хуурамч амьтан хэмээн үзэн ядаж зүхэж явсанаа нуухгүй ээ.  Дөнгөж хэдхэн хоногийн өмнө хамгийн ихээр хайрлаж, сайн сайхан хүн гэж төсөөлөн, түүнийхээ төлөө бүхнийг хийхэд бэлэн явсан хүн, түүнийгээ “үхтэлээ” үзэн яддаг болсон нь хорвоо ертөнц ямар сонин өнгө будгаар алаглан сүлжиж оршдогийг ухааруулах мэт. 

Гэтэл удалгүй тэрний минь аав, ээж нь өнгөрч ах, дүү нар нь түүнийг Баян-Өлгийн казах залууд нөхөрт гарган өөрсдөө Казахстан руу гарсныг сүүлд хүнээс дуулж билээ. Тиймээ заримдаа эцэг эхээс илүү үнэтэй эрдэнэ байхгүйг тэрийг нь ямарч сайн найз залуу орлож чадахгүй гэдгийг үндэслэн бусдын төлөө биеэ, сэтгэлээ зориулж чаддаг эмэгтэй хүний уяхан өрөвч сэтгэлээр,  ах дүү нарынхаа ятгалганд автан намайгаа болон өөрийгөө золиосолсон байх гэж хожим би боддог болсон. Нөгөө талаар бид дөнгөж арван найман нас хүрч байсан болохоороо дэндүү гэнэн ах дүү хамаатан садан нараасаа хараат тэдний үгээр явдаг байжээ. 

Хожим цагийн эрхээр дурсамж сэтгэгдэл минь холдож би ч эхнэр хүүхэдтэй болсон. Миний нас амьдралын туршлага нилээн явж юмыг наад цаадахтайгаа ойлгохоор болж надаас хагацахаар шийдсэн шийдвэрийг нь зарим талаар ойлгож хүндэтгэн хүлээн авдаг болсон доо. Гэхдээ л би харамссан. Анхны минь хайр бүтэлгүйтэж тэр минь хайр сэтгэлгүй хэн нэгэнд яг л богтлогдож  байгаа мэт дундад зууны ёс заншил, өв уламжлал хэмээхийн дагуу нөхөрт гарсанд нь түүндээ би харамссан. Хотын төвийн, шилдэг дунд сургууль, гадны нэртэй их сургууль төгссөн сайхан охин Баян-Өлгий хэмээх зах хязгаарын аймгийн эхнэр болон очиж тэндээ амьдран айлын авгай төдийхөн болон гэрийн мухар сахин суусан амьдралынх нь төлөө би түүнийгээ үнэнхүү өрөвдсөн дөө. Хожим сонсоход хамт сурч байсан найз охиндоо түүний нөхөр нь түүнийг зодон дарамтлах гол шалтгаан нь ердөө л онгон охин биеэрээ түүнд ирээгүй байсны төлөө өширхөн байнга сануулан дарамтлан гар хүрдэг гэж хэлсэн байж билээ. Түүнийг сонсоод миний сэтгэл зүрх урагдах шиг болж билээ. Хайр дурлалынхаа төлөө, хайртай бүсгүйнхээ төлөө хангалттай тэмцэж чадаагүйгээ мэдрэн өөрийгөө буруутгасан. 

Дараа нь би түүнтэйгээ болон түүний нөхөртэй тааралдахдаа нөхрийг сэтгэлдээ аль хэдийн барьж авч балбаж зодон, багалзуурын шахсан байсан боловч өнгөн дээрээ тун тайван түүнтэй нь мэндлэн юу ч болоогүй мэт тайвнаар хэд гурван үг солиж билээ. Тиймээ, түүнийг барьж аван балбаж зодож эсвэл хүн явуулж дэглүүлж чадах байсан  авч хэрэв ингэвэл тэр түүнийг минь гэртээ харьсан хойноо улам ихээр дарамтлан шаналгаж зодож нүдэх болно гэдгийн мэдэрч байсан тул яаж ч чадахгүйдээ хий дэмий л дотроо бачимдан галзуурч байсан. Түүний минь нөгөө багын цовоо сэргэлэн, нүүрэмгий өөртөө итгэлтэй зан нь нүүрнээс нь арчаад хаясан мэт алга болж нүдэнд нь нэг л гуниг хурсан, сүүдэр тусч, хиргүй тунгалаг нүднийхэн оронд номхон дөлгөөн ноомой ядрангуй дүр төрхтэй харц тогтжээ. Хүний өөдөөс эгцэлж харахаа больж нүдний харцнаас доогуур түвшинд харан, харц тулгарахаас зайлсхийх аж. Урьдынх шигээ ганган дэгжин хүүхэн биш нэг л сонин донж өнгө нь таараагүй хувцасууд өмссөн байлаа. 

Цагаа тулахаар хүн гэдэг амьтан чинь өчүүхэн байдаг юм байна. Хайртай дотно явсан хүнээ харсаар мэдсээр байж хамгаалж чадахгүй арчаагүй байдалд ордог аж. Нөхөр нь ч түүнийг мэдэж байгаа мэт цаанаа л нэг намайг дооглон тохуурхсан мэт харж байсныг мартамгүй. 

Хайр дурлалтайгаа учирсан боловч түүнийхээ төлөө хангалттай тэмцэж чадаагүйн төлөө шийтгэлээ би амссан ажээ.  Энэ ертөнцөд байдаг эмэгтэйчүүдийг ялгаварлан гадуурхах үзлийн эсрэг, эрчүүдийн ноёрхсон худал хуурмаг ертөнцийн эсрэг, тэдний эрэгтэй хүн эмэгтэй хүнээс давуу гэж ахуйн түвшингээс эхлээд ёс заншил, соёл урлаг, нийгмийн сэтгэлгээнд шингэсэн тэр бүх үзэл суртлын эсрэг тэмцэж түүнийхээ өшөөг авахаар шийдлээ. Тиймээ би зүүднийхээ дуудлагаар эмэгтэйчүүдийн тэгш бус эрхийн эсрэг хөдөлгөөнд нэгдэн, сайн дурын гишүүн болсон. 

Дараагийн удаа зүүдэндээ чамтайгаа, дээд эмэг эхтэйгээ баяртайгаар уулзая.

 Ё. Гантулга

2009 оны 9 дүгээр сар 17

Австрали

 

Монгол зураг 4

(Түрүүч нь Монгол зураг 3-д)

Найзууд энд тааралдана гэж санаагүй болохоор хэн хэн нь бяцхан балмагдав. Бие биенээ сонжих мэт харснаа өөрийн эрхгүй тэврэлдлээ. Хар багаасаа, арван жилийн нэгдүгээр ангиасаа эхлэн хамт явж, үерхэж нөхөрлөж явсан андуудын нэгтэйгээ тааралдахад баярлан догдлохгүй хэн байх билээ? Түрүүний үйлчлэгч монгол бүсгүй Мөөгийд “нэг Монгол хүн үйлчлүүлж байна” гэж хэлэхээр нь “энэ үнэтэй ресторанд хооллодог ямар Монгол хүн байна гэж сониучирхаж харсан, их л таньдаг хүн сууж байсан. Тэгээд хойноос нь дагаад очсон чинь яах аргагүй чи байхаар нь дуудлаа” гэсээр Мөөгий тайлбарлав.

Женни, Адам хоёртой салах ёс гүйцэтгээд Мөөгийтэйгээ ярьсаар үлдлээ. Мөөгий: Эд нар чинь юун улс вэ? Порш Кэй-эн (Porsche Cayenne) унадаг гайгүй гарууд уу үгүй юу? гэв. “Галаа: миний баз хүргэн, авгайн дүү хоёр юм аа.” Гэсээр яриагаа өрнүүллээ.

… Мөөгий: “Чи хүлээж байгаарай би босстойгоо ярьчихаад эртхэн ажлаа дуусгаад хоёулаа манайд очьё” гэв. Галаа: “Чи миний төлөө ажлаа алдаад яахав дээ дараа нь зохицуулаад надтай уулзана биз. Би энд нилээн удах байх. Чамтай заавал дахиад уулзалгүй яахав…”  гэх мэт ярилцаж байсан боловч хэн хэн нь дотроо найзтайгаа бушуухан ярьж хөөрөхийг тэсэн ядан хүлээж байгаагаа дууныхаа өнгө, баярлаж догдолсон царайндаа илэрхийлж байлаа.

Мөөгий Чикаго хотын умард хэсэгт галт тэрэгний буудлаас 500 орчим метрийн зайтай сууцанд (apartment) амьдардаг ажээ. Гэрт нь ороод бараг л юм идэж ч эхлээгүй байж “миллер таймдлаа.” (Miller брэндийн пиво уув.) Япон рестораны үйлчлэгч Монгол бүсгүй нь түүний хамтран амьдрагч буюу найз охин Гэрлээ нь болж таарлаа. Хоёр унтлагын өрөө байраа Монголчуудтайгаа хувааж эзэмшин амьдардаг аж. Удтал уулзаагүй анд нөхдийн ёсоор өнгөрсөн амьдралаа багын найзууд дурслаа.  Мөөгий арваад жилийн өмнө аз байвал америкийг үзье хэмээн оюутны визээр орж иржээ. Визийн материалаа бүрдүүлэх гэж арай л Монгол улсын ерөнхийлэгчийн тамгын газрын бичиг олж өгөхөөс л наагуур юм болж. Хэрвээ тэр үед Америкийн элчингээс “Монгол улсын ерөнхийлэгчийн гарын үсэгтэй бичиг олж ир” гэсэн бол тэр үеийн Монголчууд яаж ийгээд ерөнхийлэгчийн гарын үсэгтэй бичиг үзүүлэх байсан байхдаа гэж хоёр найз дурсан ярилцаж өөрийн эрхгүй пис хийтэл инээлдэв. Ер нь Мөөгий, Галаа хоёр уулзаж ярилцан суух болгондоо баахан марзганан, хуучнаа дурсан инээлддэг юм аа. Харамсалтай нь тэр үед Монголд интернэт нэг их дэлгэрээгүй байсан болохоороо Мөөгий компьютер эзэмшихдээ тааруу биш байсан ч имэйл, интернэт ашиглаж сураагүй байсан учир Галаагаас холбоо тасаржээ.

Хувь тавилан гэж сонин ажээ. Мөөгий бол багадаа онц сурахаар барахгүй физикийн олимпиадын аварга зэрэг болж байсан, сайхан зурж бичнэ, спортын ямарч төрөлд ер нь их эвсэлтэй хүүхэд байсан. Улмаар арваа төгсөөд зүүн европын нэгэн оронд дээд сургууль дүүргэсэн юм. Тийм боловч энд 1990-ээд оны дундуур амьдрал хайхаар Америкт ирэн ёстой шуудай шуудайгаар нь мөнгө амархан хийчихнэ гэсэн гэнэн сэтгэхүйтэй анх хөл тавьжээ. Гэвч амьдрал санааснаар нь амар байсангүй. Тэр үед Монголчууд ч цөөхөн байжээ. Нэг нэгэндээ туслах чадвартай болсон хүн цөөхөн өөрсдийгөө яая гэж байсан байна. Энд хэлний курсээ дуусгасан боловч гар хоосон Монгол руугаа буцахыг хүссэнгүй хэдэн төгрөг хийхээр шидэж ажил хайсан боловч эхний үед хэл, туршлага муугаас шалтгаалан ажил олдохгүй, олдсон ч удаан ажиллаж чадахгүй учир нь манай хүн яг үнэндээ ажлаа хийж чадахгүй удаан хөдөлгөөнтй залхуу Монгол сэтгэлгээгээрээ хандаад байсан аж. Олонч ажил дамжжээ. Гэвч аажмаар энэ бүхэндээ туршлага суун хөлөө олж. Одоо байгаа газраа эхлээд сав угаагчаар орж аажмаар ахиж дэвшсээр суши хийдэг хүн болжээ. Мань хүний ярианаас одоо байгаа ажилдаа, авдаг мөнгөндөө сэтгэл хангалуун байгаа нь мэдэгдэнэ. Босс нь түүнд сайн өөрөө хамгийн сайн ажилч хичээнгүй ажилтан нь аж. Яваандаа өөрийн гэсэн хувийн ресторан нээх зорилготой байгаагаа яриан дундаа хэлж байв.  Найз охиноо ч өөрөө энэ ажилд оруулж өгчээ. Америкт рестораны үйлчлэгч нь цалин бага авдаг боловч гол нь гарын мөнгөөр мөнгө олдог (ойролцоогоор тооцооны арван хувь) нь Галаад сонирхолтой санагдав. 

Удалгүй Гэрлээ нь ажлаа дуусгаад ирж байна гэж утасдсан тул дөхүүлж байгаад түүнийг тосож авахаар боллоо. Мөн хэдэн “юм” нэмж авахаар хоёр найз тохиров. Үлдсэн хэдэн пивоо дорно ховх соров. Галаа энэ хооронд амжуулаад босс руугаа болон охин руугаа залгалаа. Ямар ч байсан байдал нааштай эргэж магадгүй, “Гео систем”-ийн дэд захиралтай нь дотно холбоо тогтоосон, баз хүргэн нь байсан тул дэмжлэг авахаар болсноо баяр хөөртэйгээр хэллээ. Пол маш сэтгэл ханамжтай байгаа нь дууных нь өнгөөр мэдэгдэж байлаа. Нөхцөл байдлын тухай ойрхон ойрхон илтгэж байхыг даалгаснаар яриа өндөрлөлөө. Дараа нь охин руугаа залгав. Анн утсыг авч ёс болгон хэдэн үг сольсноо охин Мишээлд нь утсаа дамжууллаа. Монгол ч нэр болдог, англи ч нэр болж болдог болохоор охиндоо Мишээл гэсэн нэр өгсөн билээ. Галаа охиндоо сайн явж ирсэн болон Америкийн тухай сонирхолтой санагдсанаа ярьж дүүгийн (хүүгээ) асуув. Мишель аавыгаа санадаг тухай, сургууль болон хичээл дээр болсон явдалаа ярьлаа. Охиноосоо юу захимаар байгааг асуухад ангийнхан хүүхдүүд “iPod”-той болсон байна гэснээр юу авхуулмаар байгаа нь тодорхой болов. “iPod” –ийн сүүлийн загвар нь Америкт худалдаанд гарсан боловч Австралид хараахан гараагүй 6 сарын дараа л дэлгүүрүүдэд нь үзэгдэх төлөвтэй байгаа аж.  Ямарч байсан аав нь авч өгнө гээд амлаад дүүтэй нь ярья гэлээ. Хүү Рон нь эгчийн нь хэлснээр бол гүйж ирээд хэдэн юм шулганачихаад яваад өгөв. Галаа үнэндээ юу ч ойлгосоонгүй…

Гэрлээг тосонгоо дахиад пиво авлаа. Гэрлээ нь түүнээс дөрөв дүү хотын төвийн нэг дунд сургуулийг төгссөн аятайхан, яриа хөөрөөтэй төлөв охин байлаа.

Яриа Галаагийн тухай сэдэв рүү шилжив. Найз нь Галаагийнхаа сайн яваад ил цагаан атаархаж байгаагаа нуусангүй. Галаа харин үүнд нь даруухнаар ингэж тайлбарлалаа. Монголд сэтгэж чаддаг толгойтой, ажилсаг хөдөлмөрч олон залуучууд байсан боловч тэд зорилго тавьж чаддаггүй, эсвэл зорилгоо зөв тодорхойлж чаддаггүй юм шиг. Хүн янз бүрийн олон зүйлд сатаараад, эсвэл олон зүйл нухаж оролдож амжилтанд хүрэхдээ заримдаа саатдаг. Нэг тодорхой зүйлийг яс барьж аваад тэрнийхээ эцсийг үзэх гэж тэмцдэг, оролддог бол илүү амжилтанд хүрэх мэт. Товчоор хэлбэл тодорхой чиглэсэн зорилготой байх хэрэгтэй. Монголд Галаагаас илүү байж болох олон инженер залуучууд байгаа, байх ч болно. Гэвч тэдний маань ихэнхэд нь авьяас чадвар байхаас гадна эр зориг, аз туршихаас айдаггүй байх, дайчин шаргуу тэмцэгч чанар, ялалтын төлөө тэмүүлэл байх ёстой ингэж байж л хүний нутаг гүний газар хоолоо олж иддэг. Дан ганц авьяас чадвар, мэдлэг боловсрол, их юм уншиж судалсан байх нь гадаадад амжилтанд хүрэхэд хангалтгүй. Хүний нутагт хүнд үедээ сэтгэлээр унах биш өөрийгөө хурцлан зоригжуулах чадвар бас их чухал. Нөгөө талаар хүний зурсан зураг төөрөг тавилан гэж байдаг билээ. Сайн явах санааных, санаа зөв бол заяа зөв гэж үнэн үг шүү. Энэ л бүгд Галааг баруунд гаргаж амжилтанд хүргэсэн нууц нь гэж байлаа.

Найзууд халуурч ойрхон байгаа архиний мухлагыг хаахаас өмнө эртхэн гарч нэмж “юм” авахаар шийдлээ. Найз бүсгүй Гэрлээ нь гарахад ихэд дурамжханаар дэндүү орой болсон юм биш үү? гэхэд Мөөгий маргааш тав дахь өдөр, тэгээд ч Галаа Австрали руугаа ярих  яаралтай хэрэгтэй юм байна. Утасны карт далимд нь авч өгье гэж амын тагласнаар гадагшаа гарлаа.

Орой харанхуй болсон боловч гудамжинд хөл хөдөлгөөн тасарсангүй. Гудамжинд неон гэрлүүд асжээ. Энэ удаа нэг виски нэмж авахаар боллоо.  Хоёр найз дүнгэр, дүнгэр ярилцсаар дэлгүүрээс дөнгөж гараад удаагүй байтал өөдөөс нь алхалж байсан нэгэн Африкан Американ мөнгө болон тортой юмаа өг гэсээр яах ийхийн зуургүй гар буу гаргаад ирэв. Галаагийн дотор пал хийгээд айдасын мэдрэмж төрөв. Харин Мөөгий яагаад ч юм тортой “юмаа” тун хурдхан өгөв. Өврөөсөө түрийвчээ гаргаад өгье гэж хэлээд өвөр лүүгээ гараа орууллаа. Дээрэмчин тортой “юмыг” нь авах үедээ сониучирхан доторхийн харан анхаарал сулрах тэр агшинд Мөөгий аль хэдийн гар буу гаргаад ирчихсэн дээрэмчнийг чиглүүлэн заналтай дуугаар одоо чи гараа өргө миний юмыг буцааж өг, бас дээр нь мөнгөө өг …”mother fucker” гэх зэрэг хараалаа урсган хатуу хахир чангаар хэлэв.  Байдал маш эгзэгтэй болж бүх юм удаашраад явчих шиг, цаг хугацаа саатан асар удаан явж байх шиг Галаад санагдана. Дээрэмчин нэг л эргэлзэж тээнэгэлзсэн байдалтай болоод явчихлаа.

Байдлыг зохицуулахын тулд Галаа одоо самбаачлах хэрэгтэй байлаа. Яагаад ч юм өөртөө маш итгэлтэй дуугаар дээрэмчинд хандан миний найзын буу 17 үсэрдэг Glock 19 гэдэг буу. Гол болон ажилгааны механизмаас бусад эд ангийн пивараар хийсэн сүүлийн үед үнэлэгдэх болсон орчин үеийн найдвартай буу даа! Чиний наад буу чинь “revolver” байна ш дээ. Сайндаа 6 үсэрнэ биз. За тэгээд хэнийх нь буу илүү олон сум гаргаж чадахыг бодол доо гэж өөрөө ч гайхмаар тун тайван хэллээ. Дээрэмчин илт хулчийж байгаа шинжтэй. За болъё. Би ажуухнаар тортой “юм”-ыг чинь газар тавья тэгээд салая гэв. Галаад энэ хангалттай санагдсан тул олон таван үггүй “Ок” гэв. Гэтэл Мөөгий эрс шийдэмгий дуугаар буугаа бас тавь гэлээ. Энэ удаа Мөөгийгийн барьсан буу дээрэмчний нүүрэнд нь шахуу тулжээ.

Үргэлжлэл бий

Ё. Гантулга

 

gntga@yahoo.com